Serie
Moerlandse Meesterwerken
Gebaseerd op
Een tipje van de sluier uit het boek van ©Flip de Rijke en Han Moerland (2025)
Als je anno nu een Moerlands werk bekijkt, zie je vakmanschap. Aandacht. Mannen met hun voeten in de klei en hun hoofd bij de zaak. Dat zit diep in het DNA van Moerland (link naar Over Ons). Voor het begin gaan we bijna tweehonderd jaar terug in de tijd, naar de oevers van het Zeeuwse Sint-Annaland. Daar voert Martinus Moerland zijn eerste werken uit.
Vrnl Johannes, Marien, en Kees
Martinus Moerland (1801–1849)
Vanaf 1828 duikt de naam M. Moerland op in de administratie van verschillende waterschappen rond Sint-Annaland. Martinus werkt als aannemer in de Moggershilpolder, de Suzannapolder en later ook in de Annavosdijkpolder. Vaak samen met zijn schoonvader Maarten Goedegebuure en andere dorpsgenoten. Zijn werk is zichtbaar, zijn naam staat op papier.
De oudst teruggevonden handgeschreven factuur is uit juni 1843, gericht aan de gemeente Sint-Annaland. Voor drie dagen arbeid rekent Martinus 90 cent per dag. Voor vijf schoft werk – een oude aanduiding voor een vierde deel van een werkdag – rekent hij 25 cent per stuk. Een brood kost dan 20 cent, een kilo roomboter 72 cent. Werken voor Moerland betaalt geen vetpot, maar het houdt je overeind.
In een volgende factuur uit 1847 zien we wie Martinus aan het werk zet. Zijn zonen Cornelis en Maarten, zijn zwager C.A. Goedegebuure, een zekere A.B. Goedegebuure – waarschijnlijk familie – en Jacob Slager, een inwonend vrijgezel. Een vertrouwd gezicht werkt beter dan een onbekende hand. Familie, kennissen, mensen uit het dorp – iedereen werkt mee.
Glooiingsstenen aan een zeedijk Kees, Marien e.a.
De eerste werken in Moggershil
De Moggershilpolder, waar Martinus vanaf 1828 zijn eerste officiële werken uitvoert, was een jong en kwetsbaar stuk ingepolderd land. Het waterschap staat voor een voortdurende opgave: zorgen dat het water buiten blijft. Dijkwerk, onderhoud na stormen, het verstevigen van keringen – het soort werk dat je in die tijd vooral met spierkracht, een schop en een kruiwagen doet. Wat Martinus daar precies deed, weten we niet tot in detail. Maar dat het zwaar werk was, staat buiten kijf. En dat hij het samen met zijn schoonvader en dorpsgenoten deed, zegt ook iets over hoe het begon: kleinschalig, lokaal, en met een stevige onderlinge band.
Van vader op zoon: Cornelis Moerland (1827–1890)
Als Martinus in 1849 overlijdt, krijgt zijn zoon Cornelis de kans om zijn werk voort te zetten. Hij is dan pas 22 jaar oud – waarschijnlijk de jongste dijkbaas van Nederland. Cornelis is landbouwer van huis uit, dus het buitenwerk zit hem in het bloed. Net als zijn vader werkt hij regelmatig voor de waterschappen rond Sint-Annaland. Hij woont en werkt aan het Schermerspad, in de boerderij van zijn ouders.
In de archieven is geen officieel aanstellingsbesluit teruggevonden, maar op een factuur uit 1849 wordt Cornelis door de gemeente Sint-Annaland wél als dijkbaas aangeduid. Dat was misschien geen papieren benoeming, maar wel degelijk een blijk van vertrouwen. En terecht. Cornelis combineert boerenverstand met een flinke dosis plichtsgevoel – het soort man dat z’n laarzen pas uittrekt als het werk echt klaar is.
Bijzonder was ook de symbolische toevoeging in de bestrating: op verzoek van de gemeente werd bij de ingang van de begraafplaats een symbool van een Portugees zeilschip gelegd. Een verwijzing naar de Sefardische Joden die hier begraven liggen. Een kleine steen, maar een groot gebaar – en een mooi moment van bewustwording voor de jongens.
De derde generatie: Jacob Moerland (1851–1914)
In 1890 wordt Jacob Moerland benoemd tot dijkbaas bij het waterschap van Sint-Annaland. De officiële voordracht én de instructies zijn bewaard gebleven. Jacob is 39, woont met zijn vrouw Trijntje Goedegebuure aan de Kerkring, en heeft het vak met de paplepel binnengekregen. Net als zijn vader en grootvader werkt hij voor de gemeente en voor meerdere waterschappen in de regio. Zijn zonen – Cornelis, Marinus, Karel, Bart en Martinus – worden later in archieven genoemd als dijkwerkers. Het dijkwerk zit bij deze generatie letterlijk in het gezin verweven.
In 1905 verschijnt Jacob op een ansichtkaart, poserend met wandelstok voor de molen van C. Kodde aan de Suzannaweg. De kaart werd in opdracht gemaakt, een zeldzaam eerbetoon voor een vakman uit het veld. Een jaar later werkt hij aan de langsluis in de toenmalige Achterweg (nu Ooststraat). Het eerste Moerlandse werk waarvan een foto bestaat. In datzelfde jaar wordt zijn zesde kleinkind geboren: Johannis Moerland – de latere directeur van Moerland van 1961 tot 1976.
Jacob overlijdt in 1914.
Moerland staat inmiddels stevig in de Zeeuwse klei.
Moerland stond en staat stevig in de Zeeuwse klei
Moerland begon met een handgeschreven factuurtje. Wat volgt is bijna twee eeuwen aan vakmanschap, doorgegeven van vader op zoon. Van Martinus naar Cornelis. Van Cornelis naar Jacob. En uiteindelijk naar een hele rij Moerlanden die samen het fundament legden onder wat vandaag nog steeds staat als een dijk.
Bijna twee eeuwen later is er veel veranderd bij Moerland, maar één ding is gebleven: wij zorgen dat alles buiten klopt. Geen gedoe, geen gedraai. Gewoon goed werk. Dat is Moerland.
Allereerste foto van een Moerland werk
Dit blog is onderdeel van de reeks Moerlandse Meesterwerken.
Wie runde Moerland destijds?
Martinus Moerland (1801–1849)
Cornelis Moerland (1827–1890)
Jacob Moerland (1851–1914)
Bron: interne notities ©Flip de Rijke en Han Moerland / archief Moerland 1823–1914. en gebaseerd op het boek van ©Flip de Rijke en Han Moerland, dat in 2025 verschijnt.*
